Velayet; ergin olmayan çocukların bakımı, eğitimi, temsili ve korunması üzerinde anne ve babaya tanınan hak ve yükümlülükler bütünüdür. Mahkeme velayet hakkında karar verirken ne davacının haklılığına ne de davalının haksızlığına bakmakta sadece ve sadece aile hukukunun evrensel ilkesi olan “Çocuğun Üstün Yararı” bakarak karar verecektir. Çocuğun sağlık, eğitim, güvenlik ve ahlaki gelişimi için en uygun ortamı hangi tarafın sağlayabileceği uzmanlarca pedagog, psikolog, sosyal hizmet uzmanı tarafından hazırlanan Sosyal İnceleme Raporu (SİR) ile belirlenir.
Velayet davası, çocuğun bakım, eğitim ve yaşam koşullarından kimin sorumlu olacağının belirlenmesi amacıyla açılan bir davadır. Türkiye’de velayetle ilgili tüm kararlar, çocuğun üstün yararı esas alınarak verilir.
Velayet davası en sık boşanma sürecinde açılır. Boşanma davası devam ederken velayet talebi aynı dosya içinde mahkemeye sunulur. Boşanma tamamlandıktan sonra ise, şartlarda önemli bir değişiklik varsa velayetin değiştirilmesi için ayrı bir dava açılabilir. Evli olmayan anne ve babalar arasında da velayet konusunda uyuşmazlık çıkması halinde dava yoluna gidilebilir.
Velayet davası, hazırlanacak bir dava dilekçesi ile başlatılır. Dilekçede taraf bilgileri, çocuğun durumu, velayet talebinin gerekçeleri ve çocuğun neden bu ebeveynle yaşamasının daha uygun olduğu açık ve sade şekilde anlatılır. Okul kayıtları, sağlık belgeleri ve tanık beyanları delil olarak sunulabilir.
Ortak Velayet Mümkün mü?
Günümüzde ortak velayet eşlerin çocuğun bakımı, temel ihtiyaçları konusunda hak ve sorumluluk alanında ebeveynlerin ortak karar vermesi ve mahkemenin bu durumun çocuğun menfaatine aykırı olmadığına kanaat getirmesi gerekir. Ortak velayette çocukla ilgili önemli kararlar (eğitim, ameliyat, yurt dışı çıkışı vb.) her iki ebeveynin rızasıyla alınır.
Çocuğun Velayeti Anneye mi Verilir?
Hukukumuzda velayetin doğrudan anneye verileceğine dair görüş olsa da velayet konusu kamu düzenine ait olduğundan hukuk sistemimiz açısından mahkemeler somut olayın özelliğine göre karar vermektedir; ancak uygulamada, özellikle “bakım ve şefkat yaşındaki küçük çocukların (genellikle 0-7 yaş) anneye olan biyolojik ve duygusal ihtiyacı nedeniyle velayet sıklıkla anneye bırakılır. Eğer anne çocuğun sağlığına zarar verecek bir yaşam tarzına sahipse veya çocuğa bakamayacak durumdaysa velayet babaya verilebilir.
